PROJEKT

Komentatorki - idea

Rozpoczęty w 2012 r. projekt „Komentatorki” poświęcony jest twórczości współczesnych artystek młodego pokolenia, które w swoich pracach odnoszą się do bieżących wydarzeń politycznych, społecznych i artystycznych. Opowiadają one o ważkich problemach takich jak: wojna, terroryzm, kryzys finansowy, historyczne spory i katastrofy. Prezentowane w ramach projektu prace dalekie są od beznamiętnej, silącej się na obiektywizm dokumentacji zdarzeń. Komentatorki mają na celu negację kulturowych klisz, według których mężczyźni wypowiadają się o kwestiach ważnych z punktu widzenia historii i polityki, a kobiety odnoszą się jedynie do problematyki cielesności, seksualności, gender i emocji. Chodzi nie tyle o przedstawienie świata widzianego oczyma kobiet - traktowanego jako tzw. „inny punkt widzenia” - ale traktowanie go na równi z oficjalną narracją. Chcemy przełamać stereotypowy podział na prywatną sferę „kobiecą” i publiczną sferę „męską”, który przyczynia się do ignorowania bądź marginalizowania głosu kobiet. Jednocześnie projekt odbiega od uproszczonych wyobrażeń dotyczących wystaw feministycznych, gdzie kobiety pokazywane są albo jako bohaterki walczące z patriarchatem, albo jako jego ofiary.

Projekt „Komentatorki” miał jak dotąd dwie odsłony: wystawę zorganizowaną w 2013 roku w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie oraz festiwal odbywający się w Muzeum Rzeźby im. Xawerego Dunikowskiego w Królikarni, oddziale Muzeum Narodowego w Warszawie.

Do współpracy przy wystawie zaprosiliśmy m.in. Rossellę Biscotti, Melanię Bonajo, Gabrielę Golder, Nicoline van Harskamp, Anę Hušman, Nadię Kaabi-Linke, Jane Jin Kaisen, Tamarę Moyzes, czy Marinę Naprushkinę. W ramach wydarzenia zorganizowaliśmy serię interaktywnych spotkań z publicznością m.in. warsztaty prowadzone przez Ewę Charkiewicz i dyskusje z Katarzyną Kozyrą (w tym specjalne spotkanie dla licealistów). Wystawie towarzyszył również nocny seans filmowy Komentatorki Planete+ Doc Film Festival (obecnie: Docs Against Gravity Film Festival) zorganizowany przy współpracy z Against Gravity i Kino.Labem.

Rok później zorganizowany przez nas festiwal angażował artystki z Rosji i Ukrainy. W jego ramach staraliśmy się naświetlić problem obecnego konfliktu i zachęcić do dyskusji nad tym złożonym zagadnieniem. Kuratorką projektu była Katia Krupennikova. Tocząca się obecnie wojna dotyka zarówno Rosjan, jak i Ukraińców. Niektórzy z uczestników festiwalu przebywali w strefie działań wojennych, inni mają tam bliskich krewnych. Udział osób bezpośrednio dotkniętych konfliktem pozwolił na przybliżenie doświadczenia wojennego i przedstawienie go z bliskiej, osobistej perspektywy, która jednocześnie przyczyniła się do zmiany naszego rozumienia sytuacji na Ukrainie i w Rosji. W trakcie trwania festiwalu wielokrotnie podkreślaliśmy konieczność prowadzenia dialogu, negocjowania znaczeń i poddawania w wątpliwość stereotypowego obrazu Europy Wschodniej. To właśnie dlatego ważnym elementem „Komentatorek” był program konferencji i debat wokół aktualnych wydarzeń politycznych.

Spośród zorganizowanych paneli dyskusyjnych wymienić można: „Gwałt: za i przeciw. Syndrom postkolonialny. Kolonializm w rozumieniu współczesnym oraz jego potencjał w ramach interpretacji politycznej, geograficznej, artystycznej i kulturowej" (udział wzięli: Agnieszka Morawińska, Małgorzata Jacyno, Tomasz Stryjek - moderator); „Dawid i Goliat. Sztuka walki z olbrzymem. Strategie wywrotowe, ich oddziaływanie i skutki" (udział wzięli: Katarzyna Kozyra, Agata Czarnacka, Jan Śpiewak, Anna Łazar - moderatorka); „Oni żyją! Oglądanie rzeczywistości oczyma współczesnych mediów" (udział wzięli: Aleksandra Karasińska, Michał Przymusiński, Marek Troszyński, Agnieszka Wołk-Łaniewska -  moderatorka). Oprócz pokazów filmowych i paneli dyskusyjnych w ramach festiwalu odbyły się również m.in.: performance Alevtiny Kakhidze, „Ukraińska rzeczywistość: kurs przystosowawczy"; koncert kolektywu Avtomat; warsztaty „Jak zapakować i dostarczyć jedzenie do aresztu" prowadzone przez Mariię Gonchar oraz wykłady przeprowadzone przez Lizę Babenko, Lesię Khomenko, Olgę Jitlinę, Lusinę Djanyan i Alevtinę Kakhidzę.

Przy organizacji „Komentatorek” nawiązaliśmy współpracę m.in. z Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Muzeum Narodowym w Warszawie, Fundacją Feminoteka, Natemat.pl, TVP Kultura, Radio TOK FM, Against Gravity i Planete+ Doc Film Festival (obecnie: Docs Against Gravity Film Festival), Fundacją im. Tomka Byry Ekologia i Sztuka, Czeskim Centrum, Hostelem Pepe, Lodove, restauracją Skamiejka oraz niemieckim mecenasem, firmą FILIGRAN TRAEGERSYSTEME GmbH Co. KG.

Powstały w ramach projektu blog Internetowy umożliwia nie tylko przeglądanie wydarzeń związanych z „Komentatorkami”, ale również zachęca do dyskusji i komentowania wydarzeń związanych z zaangażowaną społecznie sztuką. Dokładamy wszelkich starań aby nasi odbiorcy brali aktywny udział w procesie interpretacji prezentowanych przez nas treści. 

Bazując na doświadczeniu lat ubiegłych, nawiązanej międzynarodowej współpracy z artystami i instytucjami oraz zbudowanych fundamentach teoretycznych zamierzamy zrealizować kolejne odsłony „Komentatorek”. Chcemy polemizować z przekonaniem jakoby komentarz, jedna z najstarszych form ekspresji, był promowany jako domena męska. Projekt stanowi tym samym ważny obszar refleksji nad funkcjonowaniem płci w mediach i naukach społecznych, gdzie głos kobiecy jest często niesłyszalny, dotyczy wydarzeń uznawanych za drugorzędne lub brakuje im słuchaczy.